Cổ Tích Jeans

Cao Trí

0 151

Trong lịch sử thời trang, không trang phục nào phổ biến bằng jeans. Hàng jeans thích hợp gần như mọi nền văn hóa, từ Âu sang Á, kể cả trong những xã hội đề cao thuần phong mỹ tục. Jeans bền, jeans dễ mặc trong nhiều môi trường và jeans thời nào cũng có sức quyến rũ. Jeans đã được huyền thoại hóa như một chuyện cổ tích…

Người viết nên cổ tích jeans

Những chương đầu tiên của cổ tích jeans được viết bởi Loeb Strauss (sau đổi thành Levi Strauss). Sinh ngày 26-2-1829 tại Buttenheim (Đức) trong gia đình sống bằng nghề bán tạp hóa, Levi từ nhỏ đã theo bố bán hàng. Bố Levi Strauss – Hirsch Strauss – đã rong rủi ôm hàng bán dạo khắp nơi. Sau khi Hirsch Strauss mất, cuộc sống gia đình bắt đầu khó khăn. Hai người anh của Levi – Jonas và Louis – đành sang Mỹ tha phương cầu thực. Tháng 6-1847, Levi cùng mẹ và ba anh em cũng rời Đức sang Mỹ. Levi từng nghe nhiều câu chuyện làm giàu trong nháy mắt tại xứ sở mới này. Hơn nữa, việc sang Mỹ cũng giúp tránh gia đình bớt bị kỳ thị bởi họ là người Do Thái.

Như hai anh mình, Levi kiếm tiền bằng nghề bán hàng dạo và nhờ vậy có dịp tích lũy kinh nghiệm làm ăn. Năm 1848, Levi đến Louisville (bang Kentucky) để giúp trông coi một cửa hàng của anh. Đó là thời điểm đâu đâu tại Mỹ người ta cũng nói về việc vàng được tìm thấy ở California. Hàng đoàn người chất hành lý lên xe ngựa ùn ùn kéo đến California. Levi cũng đáp tàu thủy lên đường tới Viễn Tây. Tại San Francisco, Levi bán đủ thứ cho thợ đào vàng, từ chăn màn, tách chén, nồi niêu, đến bạt làm lều…

Jeans – những năm tháng đi cùng lịch sử Mỹ (fashionista)

Một hôm, có người thợ đào vàng hỏi mua hàng. Tay buôn lẻ trẻ tuổi người Đức nhận thấy cái quần rách bươm của anh thợ mỏ và đề nghị dùng vải bạt may quần cho bền. Cái quần bạt của Levi bắt đầu được nhiều thợ đào vàng đặt mua. Levi thuê người may tất cả mớ vải bạt có trong kho nhưng vẫn không đủ cung cấp cho thị trường mới mẻ. Levi viết thư cho anh mình tại New York, yêu cầu gửi thêm vải bạt. Hai người anh Levi vét sạch vải bạt họ có nhưng vẫn không đủ số mà Levi cần nên cuối cùng gửi kèm vải denim xanh. Levi cấp tốc đặt may và chiếc quần denim xanh dần xuất hiện khắp California. Doanh nghiệp phát triển. Tháng 1-1853, Levi nhập tịch Mỹ và không lâu sau thành lập công ty mang tên mình…

Chương hai của cổ tích jeans được viết tiếp như sau. Levi có một khách hàng quen thuộc tên Jacob Davis (có tài liệu ghi người gốc Latvia, tài liệu khác ghi Ba Lan), sống tại Reno (bang Nevada). Jacob Davis mua hàng sỉ từ Levi Strauss Co. và bán lẻ tại địa phương. Một trong những than phiền khách hàng mà Jacob Davis nghe nhiều nhất là việc túi quần dễ rách. Sau nhiều ngày suy nghĩ, Jacob Davis nảy ra ý tưởng dùng đinh tán tại mép túi cũng như các góc khác để tăng độ bền cho quần. “Quần đinh tán” của Jacob Davis được thị trường ủng hộ mạnh. Sợ có người đánh cắp ý tưởng, Jacob Davis quyết định xin cấp bằng sáng chế. Tuy nhiên, ông không có 68 USD như qui định để làm hồ sơ bằng sáng chế. Jacob Davis viết thư gửi Levi xin tài trợ. Cuối cùng, ngày 20-5-1873, Levi Strauss và Jacob Davis nhận bằng sáng chế số 139.121 từ Văn phòng thương hiệu và bằng sáng chế Hoa Kỳ. Xin mở ngoặc, có tài liệu xem thời điểm trên là sinh nhật chính thức của quần jeans đinh tán chứ không phải cột mốc tháng 5-1853 khi Levi thành lập công ty.

Tuy nhiên, với bản thân công ty Levi Strauss Co., mốc thời gian tháng 5-1853 quan trọng hơn, khi lần đầu tiên những chiếc quần bạt xuất hiện trong cửa hàng Levi, trước khi chúng đến tay nhà buôn lẻ Jacob Davis. Kể từ năm 1873, Jacob Davis được Levi Strauss mời về công ty mình, phụ trách hai phân xưởng chuyên sản xuất quần denim đinh tán đặt tại San Francisco. Vải denim dùng cho quần đinh tán được Levi Strauss đặt mua chủ yếu từ công ty dệt Amoskeag ở Manchester (New Hampshire). Giữ bản quyền quần đinh tán trong gần 20 năm, Levi Strauss & Co. là công ty duy nhất được quyền sản xuất sản phẩm độc đáo trên. Sau khi thời hạn bản quyền hết hiệu lực, hàng chục công ty may mặc đã bắt chước kiểu đinh tán khởi thủy tung ra từ lò Levi Strauss & Co.

Jeans thập niên 1930 (fashionista)

Nguồn gốc của từ “jeans”?

Đến đây, có thể mở ngoặc để nói về thứ vải denim (loại cotton nặng và bền) và rằng nó có liên quan gì đến xuất xứ của từ “jeans”? Hầu hết sách nghiên cứu đều cho rằng denim có nguồn gốc từ chữ “serge de Nimes” – loại vải xuất xứ từ thị trấn Nimes ở Pháp. Trong một tài liệu, người ta cho rằng vải (gọi là) “jean” cũng xuất hiện trong cùng thời gian với “serge de Nimes”, tức khoảng thế kỷ 16. Là vải bông thô sản xuất ở Genoa (Ý) và dân địa phương gọi là “jean”, thứ vải này dày và bền không thua mấy so với denim (tức “serge de Nimes”). Cuối thế kỷ 16, vải jean du nhập vào Anh và bắt đầu được may phổ biến cho trang phục nam vào đầu thế kỷ 18. Sự lan rộng của denim cũng hình thành trong cùng thời gian.

Denim chắc hơn và đắt tiền hơn jean và còn có một khác biệt giữa hai loại vải: denim dệt bằng chỉ nhuộm màu và chỉ trắng trong khi jean dệt bằng hai loại chỉ cùng màu. Cuối thế kỷ 18, denim vượt Đại Tây Dương vào Mỹ và hãng dệt nổi tiếng chuyên sản xuất denim chính là Amoskeag ở Manchester (New Hampshire) nói ở trên. Tổng thống Mỹ đầu tiên George Washington từng đến thăm nhà máy dệt này. Năm 1789, lần đầu tiên người ta dùng từ “denim” trên ấn phẩm in, khi nó xuất hiện trên một tờ báo tại Rhode Island. Năm 1864, tức 9 năm trước khi Levi Strauss và Jacob Davis được cấp bản quyền trang phục quần đinh tán, “denim” hiện diện trong từ điển Webster (ghi đơn giản: “(denim) là một loại cotton dùng may nhiều thứ trang phục”)…

Ngoài ra, cần nói thêm rằng còn có ít nhất hai “thuyết” kể về nguồn gốc từ “jeans”. Có tài liệu cho rằng Levi Strauss từng đặt mua vải cotton thô từ Genoa ở Ý (viết theo chính tả Ý là Genova) và khi sang Mỹ thì nó được đọc trại thành “jeans”. Giả thuyết nữa cho rằng “jeans” là biến thể của “Genoese” – có nghĩa loại quần vải thô mà thủy thủ vùng Genoa thường mặc. Bởi cũng bền và màu xanh như “Genoese” nên chiếc quần denim xanh tung ra từ lò Levi Strauss được gọi là “Genoese”, lâu ngày biến thành “jeans” theo cách phát âm Mỹ.

Tạm gạt bỏ sự phức tạp trong từ nguyên của từ “jeans”, bây giờ thử xem jeans chinh phục thế giới như thế nào. Thập niên 1930, jeans bắt đầu xuất hiện trong điện ảnh, đặc biệt các phim cao bồi. Nó trở thành hiện thân của cuộc sống độc lập và chủ nghĩa cá nhân. Jeans dần bước ra thế giới bên ngoài khi người ta thấy lính Mỹ mặc jeans trong thời gian nghỉ phép. Thập niên 1950, Levi Strauss & Co. mở đại lý bán hàng jeans khắp nước Mỹ. Thập niên 1960 và 1970, jeans đại diện cho “thời trang phản chiến” và là loại trang phục số một của phong trào hippie. Nếu từng xem các phim Mỹ hoặc nhìn lại sinh hoạt giới thanh niên Mỹ thời này, người ta có thể nhận ra ưu thế không có đối thủ của jeans.

Còn nhớ, trong chương trình đại nhạc hội Woodstock 1969 (phản đối cuộc chiến của Mỹ tại Việt Nam và bộc lộ tâm trạng chán chường cùng lối sống bê tha của đại bộ phận thanh niên Mỹ), hầu hết khán giả cũng như ca sĩ đều vận jeans. Sang thập niên 1980, jeans bắt đầu có nhiều biến thể, khi thị trường không còn nằm trong sự kinh doanh độc quyền của Levi Strauss Co. Đây cũng là thời gian xuất hiện hàng jeans “wash”. Được bỏ trong máy chà bằng đá bọt (kỹ thuật “stone-wash” – giặt bằng đá bọt), jeans trông giống như hàng cũ. Tuy nhiên, chính kỹ thuật này đem lại cho jeans sự đa dạng vì không quần nào có màu sắc giống hệt quần nào sau khi được chà đá bọt. Ngoài ra, các hãng thời trang như DKNY hay Calvin Klein đều có mẫu thiết kế jeans riêng. Thập niên 1990, jeans còn xuất hiện trên sân khấu thời trang cao cấp. Hè 1999, hãng thời trang Gucci từng tung ra kiểu jeans rách gối giá đến 3.715 USD/quần.

Dù xuất xứ của từ nguyên “jeans” như thế nào thì jeans cũng đã hiện diện trong lịch sử thời trang, đi theo nhiều trào lưu văn hóa và không chỉ phương Tây mà cả châu Á. Thập niên 1950, giới trẻ đã bắt đầu mê jeans như điếu đổ, đặc biệt khi thần tượng họ xuất hiện trên màn bạc với chiếc quần jeans tượng trưng cho phong cách khoáng đãng và bất cần đời, như Marlon Brando trong The Wild One (1954) hay James Dean trong Rebel Without a Cause (1955). Trước đó, jeans cho phái nữ cũng bắt đầu thịnh hành. Quảng cáo jeans phái nữ lần đầu tiên xuất hiện trong tạp chí Vogue năm 1935. Đến nay, không chỉ Levi Strauss, có nhiều hãng thời trang lớn cũng thiết kế nhiều kiểu jeans khác nhau. Cần biết, giữa thập niên 1970, hãng thời trang Calvin Klein từng thu được 12,5 triệu USD chỉ trong một tuần sau khi tung ra kiểu jeans mới. Đến nay, sau hơn 150 năm lịch sử của Levi Strauss & Co và hơn 130 năm lịch sử chiếc quần jeans xanh đinh tán, vẫn không có dấu hiệu nào cho thấy jeans bị thất sủng. Người ta vẫn thấy jeans tiếp tục được ưa chuộng như một kiểu thời trang lúc-nào-cũng-thời-thượng.

Loading...
TriViet Newsletter
Để tiện theo dõi tin bài mới nhất của Trí Việt News, xin các bạn vui lòng đăng ký bằng cách điền email vào đây. Cám ơn các bạn đã ủng hộ Trí Việt News.
You can unsubscribe at any time